Misioni Ynë
Historia Jonë
Lufta në Kosovë (1998–1999) la pas një trashëgimi të thellë e të dhimbshme, të cilën numrat të vetëm nuk mund ta përshkruajnë plotësisht. Vlerësohet se të paktën 20,000 persona ishin viktima të dhunës seksuale — një taktikë sistematike e përdorur jo rastësisht, por si armë e planifikuar lufte për të thyer shpirtin e një populli të tërë. Por vuajtja nuk u ndal aty. Mijëra të tjerë përjetuan makthin e torturës dhe peshën e rëndë të traumës psikologjike të shkaktuar nga shtypja sistematike. Për një kohë tepër të gjatë, këta të mbijetuar u detyruan ta mbartnin dhimbjen e tyre në heshtje. Historitë e tyre janë një kujtesë e fortë se, edhe pse luftimet përfunduan vite më parë, beteja për shërimin e plagëve dhe rikthimin e dinjitetit të tyre vazhdon edhe sot.
Si përgjigje ndaj kësaj krize humanitare, Qendra Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës (KRCT) u themelua në vitin 1999. E themeluar si organizatë e pavarur joqeveritare, misioni i KRCT-së lindi nga nevoja e menjëhershme për të ofruar trajtim të specializuar dhe rehabilitim për ata që përjetuan torturë dhe traumë gjatë konfliktit.
Rrënjët e KRCT-së gjenden në ndërhyrjet urgjente të krizës së refugjatëve të vitit 1999. Ndërsa familjet filluan të ktheheshin në një Kosovë të çliruar, u bë e qartë se kthimi fizik ishte vetëm hapi i parë; plagët e padukshme psikologjike të luftës kërkonin vëmendje të menjëhershme dhe profesionale. Duke e njohur këtë boshllëk në kujdes, Dr. Feride Rushiti — së bashku me një ekip profesionistësh të përkushtuar mjekësorë që tashmë u kishin shërbyer të mbijetuarve në Shqipëri — udhëhoqi misionin për ta sjellë kujdesin e specializuar për traumën në rajon.
Me mbështetjen jetike të Këshillit Ndërkombëtar për Rehabilitimin e Viktimave të Torturës, KRCT u themelua zyrtarisht si entiteti i parë profesional i shëndetit mendor në Kosovë i dedikuar posaçërisht për të mbijetuarit e torturës. Ajo që nisi si një grup mjekësh që punonin në kushte rraskapitëse të gjendjes së jashtëzakonshme, është shndërruar ndër vite në një institucion udhëheqës për të drejtat e njeriut. Gjatë dekadave, KRCT është transformuar nga një përgjigje mjekësore e vijës së parë në një shtyllë të përhershme të rehabilitimit, duke siguruar që ata që përjetuan të paimagjinueshmen të mos detyrohen kurrë ta përshkojnë vetëm rrugën e shërimit.
Programet dhe Shërbimet Tona
Rehabilitimi dhe Trajtimi
KRCT ofron një qasje holistike ndaj shërimit duke e bashkuar kujdesin mjekësor me mbështetjen e shëndetit mendor. Ofrojmë vlerësime gjithëpërfshirëse mjekësore, fizioterapi dhe menaxhim të dhimbjes, krahas terapive të fokusuara në traumë si CBT dhe EMDR. Ky model me të mbijetuarin në qendër i ndihmon individët t'i shërojnë plagët e padukshme, ta rifitojnë shëndetin fizik dhe të riintegrohen me sukses në shoqëri.
Të Drejtat e Njeriut dhe Avokimi
Ofrojmë mbikëqyrje kritike për të drejtat e njeriut duke i monitoruar sistematikisht burgjet, stacionet policore dhe institucionet e shëndetit mendor për ta parandaluar abuzimin. Ekipi ynë ofron ndihmë juridike për personat e privuar nga liria dhe lobon për ndryshime sistemike të politikave. Jemi krenarë që e udhëhoqëm betejën historike për njohjen ligjore dhe dëmshpërblimet e të mbijetuarave të dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë.
Hulumtimi dhe Dokumentimi
Hulumtimi ynë shërben si shtyllë për drejtësinë dhe të vërtetën historike. Dokumentojmë rastet e torturës dhe të dhunës seksuale për të ndërtuar një bazë të fortë provash për proceset ligjore dhe shënimet historike. Duke e studiuar traumën ndërbrezore dhe efektet afatgjata të luftës, i shndërrojmë historitë e të mbijetuarve në të dhëna që formësojnë politikat kombëtare dhe modelet inovative të terapisë.
Ngritja e Kapaciteteve
E forcojmë të gjithë sistemin e mbështetjes duke i trajnuar njerëzit që kujdesen për të mbijetuarit. Programet tona i pajisin ofruesit e kujdesit shëndetësor, profesionistët ligjorë dhe punonjësit socialë me aftësi të informuara nga trauma. Gjithashtu i fuqizojmë të mbijetuarit me trajnime udhëheqësie dhe profesionale, duke i shndërruar në avokues aktivë që e udhëheqin lëvizjen për drejtësi.
Drejtësia Tranzicionale
E trajtojmë trashëgiminë e rëndë të luftës duke promovuar llogaridhënien dhe pajtimin. Ky program fokusohet në katër shtylla: ndjekjen e drejtësisë ligjore, sigurimin e dëmshpërblimeve, kërkimin e të vërtetës përmes dokumentimit dhe ruajtjen e kujtesës. Përmes projekteve të historisë gojore dhe dialogut në komunitet, luftojmë kundër mohimit të mizorive të së kaluarës për të ndërtuar një të ardhme të qëndrueshme dhe paqësore.
Ndikimi Ynë
Arritjet Kryesore
- ✓Nominimi për Çmimin Nobel për Paqe 2025: KRCT dhe drejtoresha Feride Rushiti u nominuan për Çmimin Nobel për Paqe për përkushtimin e tyre njëzetvjeçar ndaj të mbijetuarve.
- ✓Siguroi tri dënime për dhunë seksuale dhe fitoi kompensim retroaktiv për të mbijetuarat, përfshirë shpërblime individuale prej 24,000 € dhe 13,000 €.
- ✓Përfaqësimi strategjik ligjor ka siguruar aktgjykime të formës së prerë me gjithsej 58 vjet burgim për kryerësit e dhunës seksuale.
- ✓Mbështeti të mbijetuarin e parë mashkull të dhunës seksuale të lidhur me konfliktin në Kosovë që të flasë publikisht — një moment kritik në uljen e stigmës së rrënjosur shoqërore.
- ✓Përuroi 'Dhomën e Sigurt' në Gjykatën Themelore të Prishtinës për të mbrojtur dinjitetin dhe privatësinë e të mbijetuarve gjatë dëshmive gjyqësore.
- ✓Trajnoi 80 profesionistë vetëm gjatë vitit 2025 për zbatimin e qasjeve të informuara nga trauma nëpër institucionet e Kosovës.
- ✓Drejtoresha Feride Rushiti u shpall Evropiania e Vitit nga Zyra e BE-së në Kosovë dhe mori Çmimin Ndërkombëtar për të Drejtat e Njeriut 2025.
- ✓38 fëmijë viktima të abuzimit seksual morën mbështetje psikosociale dhe ligjore.
Vizioni për të Ardhmen
KRCT parasheh një të ardhme ku çdo i mbijetuar i torturës dhe i dhunës seksuale gjatë luftës, në Kosovë e më gjerë, ka qasje në rehabilitim gjithëpërfshirës e cilësor dhe në drejtësi. I jemi përkushtuar një bote ku tortura parandalohet, kryerësit mbahen përgjegjës dhe të mbijetuarit fuqizohen plotësisht për ta rimarrë jetën e tyre me dinjitetin që meritojnë. Angazhimi ynë është ta zgjerojmë shtrirjen tonë dhe të zhvillojmë qasje inovative trajtimi, duke vazhduar avokimin për të drejtat e të mbijetuarve në nivel lokal, kombëtar dhe ndërkombëtar.
Fokusi ynë strategjik përqendrohet në rritjen e ndikimit të mbështetjes sonë të dëshmuar psikosociale dhe ligjore, për t'i shërbyer një numri më të madh të mbijetuarish. Jemi të vendosur ta forcojmë qasjen në dëmshpërblime dhe drejtësi përmes avokimit këmbëngulës të politikave, duke siguruar që kornizat ligjore të mbeten të qasshme dhe me të mbijetuarin në qendër. Njëkohësisht, do ta zgjerojmë mbështetjen tonë për familjet dhe traumën ndërbrezore, për t'i adresuar ndikimet komplekse e afatgjata të dhunës së lidhur me luftën te familjet dhe komunitetet.
Së fundi, jemi të përkushtuar t'i përmirësojmë sistemet tona të të dhënave për t'i matur qartë rezultatet dhe ndikimin, duke siguruar që puna jonë të vazhdojë të sjellë ndryshime të matshme që transformojnë jetë.